Framework Do-Enable-Teach và con đường đóng gói giá trị chuyên môn
Khám phá ba cấp độ tạo giá trị từ chuyên môn: Từ thực thi, đến đóng gói sản phẩm, và cuối cùng là dẫn dắt sự chuyển hóa
"Tôi có chuyên môn, nhưng làm sao để sống được từ nó?" - Đây là câu hỏi của rất nhiều người có kỹ năng, kinh nghiệm, nhưng chưa tìm ra cách biến nó thành nguồn thu nhập bền vững.
Qua quá trình làm việc, phỏng vấn và hỗ trợ với 100+ học viên ở các ngành nghề lĩnh vực khác nhau, cũng như nghiên cứu các case studies solopreneur thành công trên thế giới, mình nhận ra một quy luật: những người làm tốt và có thu nhập cấp số nhân không chỉ là người giỏi chuyên môn, mà còn thông thạo nghệ thuật đóng gói và phân phối giá trị của họ.
Tình cờ mình đọc được sự chuyển dịch của những người làm freelancer (từ nền kinh tế gig economy) sang digital creator (creator economy), từ đó phát triển ra một framework rất thú vị để chuyển hoá và đa dạng hoá chuyên môn của chúng ta trong kinh doanh. Đó là framework Do - Enable - Teach. Và bài viết này sẽ chia sẻ cho bạn framework này cụ thể là gì, và bạn có thể biết đa dạng hoá cách đóng gói, phân phối chuyên môn của mình cho khách hàng ra sao.
Bạn đang đọc bản tin The Product of You - nơi chia sẻ kiến thức, trải nghiệm và những phân tích về đóng gói & phát hành sản phẩm dịch vụ tri thức số, dành cho solopreneur, coach, creator và bất cứ ai muốn đi trên hành trình kinh doanh chuyên môn tự chủ.
Đây là bản tin có trả phí. Nhưng vì Dung đang sống ở Việt Nam và không được kết nối với Stripe từ Substack nên bạn có thể chọn mua Kickstart Bundle, với 12 tháng đọc trọn vẹn tất cả các bài viết và Playbook Create & Sell- 10 giờ phát hành sản phẩm chuyên môn số nhé!
1. Hiểu Về Framework Do-Enable-Teach
Framework này không đơn thuần là ba cách kiếm tiền. Nó phản ánh ba cấp độ trưởng thành của một chuyên gia, đồng thời cũng là ba giai đoạn phát triển tự nhiên của thị trường số.
Đây cũng là framework được phát triển và tinh chỉnh qua quá trình trải nghiệm thực tế của Phương Dung. Vui lòng không sao chép hoặc phải trích dẫn nguồn khi sử dụng lại framwork này.
1. DO (Done For You)
Đây là điểm khởi đầu tự nhiên nhất. Bạn trực tiếp sử dụng chuyên môn để giải quyết vấn đề cho khách hàng.
Nó giống như một nhà thiết kế website nhận làm trọn gói website cho khách hàng. Họ lo từ wireframe đến code, từ testing đến triển khai. Khách hàng chỉ việc duyệt và góp ý.
Đặc điểm của giai đoạn DO:
Trực tiếp thực hiện công việc
Khách hàng outsource hoàn toàn
Thu nhập dựa vào giờ công
Khó scale nhưng rất dễ bắt đầu
Xét về vĩ mô, thì đây là dạng điển hình của nền kinh tế gig economy mà nổi lên là các nền tảng Fiverr, Upwork - chỉ từ 5$ bạn đã có thể thuê một người ở bất kỳ nơi nào trên thế giới làm giúp mình một công việc: thu âm, thiết kế logo, làm website, duyệt văn bản, viết hộ. Và ngược lại, dù bạn ở bất kỳ đâu cũng có thể có khách hàng toàn cầu đọc hồ sơ cá nhân và đặt dịch vụ thuê bạn. Những bạn freelancer cũng là một phần của gig economy.
2. ENABLE (Do it yourself)
Ở giai đoạn này, bạn đóng gói chuyên môn thành những công cụ để khách hàng có thể tự làm.
Lấy ví dụ nhà thiết kế website kia. Thay vì làm website từ đầu, họ có thể tạo ra bộ template và hướng dẫn sử dụng để khách hàng tự cấu hình (customize) theo nhu cầu.
Đặc điểm của giai đoạn ENABLE:
Tạo ra tài sản số có thể nhân bản
Không phụ thuộc vào thời gian
Có thể bán song song nhiều sản phẩm
Cần đầu tư thời gian ban đầu lớn
Sự bùng nổ của digital products bắt đầu từ giai đoạn này và kéo theo vô số nền tảng, website thương mại hỗ trợ như Etsy, Gumroad, Amazon KDP. Là người từng làm trong mảng giáo dục sớm, Dung chứng kiến hàng trăm các bà mẹ trên thế giới xây dựng blog wordpress, tạo ra các worksheet/workbook giúp trẻ học toán, học đọc sớm và phân phối nội dung trên các mạng xã hội như Facebook, Instagram, Pinterest… Kể cả hiện nay, rất nhiều người vẫn làm cực tốt dạng này, ở muôn hình vạn trạng: Canva template, Notion template, AI Cheatsheet, AI Prompts…
3. TEACH (Do it with You)
Đây là cấp độ cao nhất: bạn truyền đạt chuyên môn để người khác có thể tự thực hiện và phát triển.
Nhà thiết kế web giờ không chỉ làm website hay bán template, mà còn đào tạo những nhà thiết kế website khác thông qua coaching hoặc khóa học.
Đặc điểm của giai đoạn TEACH:
Tạo tác động lớn nhất
Thu nhập cao từ high-ticket coaching
Xây dựng cộng đồng và ảnh hưởng
Đòi hỏi kinh nghiệm và uy tín
Từ đây, bạn sẽ thấy sự trỗi dậy của creator economy, cùng với đó là việc xây dựng bản sắc và thương hiệu cá nhân. Chúng ta bắt đầu chứng kiến Justin Welsh kiếm $6M từ khoá học dạy về Linkedin, Dan Koe với The 2 Hour Writer dạy về digital writing, hay Alex Hormozi với business coaching hàng trăm ngàn $/giờ mà danh sách chờ luôn dài dằng dặc. Đây là giai đoạn của việc bạn có khả năng dạy người khác làm chủ kỹ năng; bạn sẽ sở hữu nền tảng riêng, cộng đồng riêng, tạo ra những sản phẩm có giá trị rất cao và tác động chuyển hoá lớn cho khách hàng.
Aristole có câu: "Người biết thì làm. Người hiểu thì dạy."
Ở giai đoạn này, bạn không chỉ làm hộ nữa, cũng không để khách tự mày mò làm theo mẫu nữa, mà bạn phát triển phương pháp giải quyết vấn đề riêng, giúp người khác hiểu phương pháp của bạn và cung cấp cho họ công cụ để tự thực hiện.
2. Tại sao bạn cần dịch chuyển mô hình Do - Enable - Teach?
Mình sẽ trả lời câu hỏi này dưới góc độ nghịch lý về giá cả. Hãy nhìn bức ảnh này:
Nhiều người nghĩ rằng DO (làm hộ) phải đắt nhất vì tốn nhiều công sức nhất. Nhưng thực tế ngược lại. Càng để khách hàng tham gia vào quá trình, giá trị càng cao. Tại sao?
1️⃣ ”Chúng tôi làm mọi thứ"
Đây là dịch vụ nhanh gọn nhất. Chuyên gia toàn quyền xử lý, khách hàng chỉ nhận thành phẩm.
2️⃣ ”Chúng tôi làm, bạn theo dõi"
Thêm thời gian cho meeting, review. Nhưng vẫn ok.
3️⃣ "Chúng tôi làm, bạn góp ý"
Bắt đầu tốn thời gian hơn. Nhiều feedback = nhiều chỉnh sửa.
4️⃣ "Chúng tôi làm, bạn hỗ trợ"
Càng nhiều tương tác, càng nhiều vòng chỉnh sửa. Timeline kéo dài.
5️⃣ "Bạn làm, chúng tôi hỗ trợ"
Giờ phải thêm thời gian hướng dẫn, đào tạo khách hàng.
6️⃣ "Bạn làm, chúng tôi tư vấn"
Cần nhiều giờ tư vấn, giải thích và theo dõi tiến độ.
7️⃣ "Bạn làm, chúng tôi theo dõi"
Quan sát sát sao để đảm bảo chất lượng. Rất tốn công sức.
8️⃣ "Bạn làm mọi thứ"
Nghe có vẻ nhẹ nhàng... cho đến khi phải:
Phân tích toàn bộ những gì đã làm
Tìm ra điểm cần cải thiện
Đề xuất hướng giải quyết
Và có khi phải làm lại từ đầu!
Đó là lý do vì sao "chỉ tư vấn" đôi khi còn đắt hơn "làm hộ". Vì nó đòi hỏi: Kinh nghiệm dày dặn + Khả năng phân tích sắc bén + Kỹ năng truyền đạt tinh tế + THỜI GIAN của chuyên gia (mà nhiều hơn cả thời gian thực tế ngồi 1-1 với khách hàng).
Bởi đôi khi, việc "chỉ tư vấn" của bạn còn đòi hỏi nhiều chuyên môn và trách nhiệm hơn cả "làm hộ".
Và điều này mở ra cho bạn suy nghĩ gì cho mô hình Do - Enable - Teach?
1. TEACH đòi hỏi chuyên môn sâu hơn DO
2. TEACH tạo ra sự chuyển hoá cho khách hàng
3. TEACH xây dựng giá trị dài hạn cho học viên
3. Con đường áp dụng Framework Do - Enable - Teach
Hãy nhìn kỹ lại framework Do - Enable - Teach mà Dung vẽ bên trên, và chú ý vào mũi tên mà mình đưa ra: phải, chúng là những mũi tên 2 chiều. Điều đó có nghĩa là gì?
