Mình tin là mọi solopreneur, solo expert đều phải cần có product sense. Thậm chí nếu biz sense là số 1, thì số 2 phải là product sense.
Bạn xây dựng sự nghiệp kinh doanh dựa trên tri thức, và sản phẩm là xương sống cho doanh nghiệp của bạn. Tri thức, chuyên môn của bạn được đóng gói vào sản phẩm; khách hàng hình thành lòng tin và được bạn phục vụ thông qua sản phẩm, thu nhập của bạn đến từ sản phẩm.
Những người có product sense tốt thường có các đặc điểm:
Nhanh chóng xác định điểm mạnh và điểm yếu của một sản phẩm.
Dự đoán chính xác cách người dùng tương tác với các nội dung/tính năng của sản phẩm.
Hiểu sâu sắc nhu cầu của khách hàng, hành vi của người dùng, và do đó, biết dự báo được kết quả của sản phẩm sau khi ra mắt.
Thiết kế giải pháp để không chỉ phục vụ nhu cầu của khách hàng mà còn khiến họ si mê.
Và thông thường, người có product sense tốt thường có khả năng quan sát độc đáo, thấy được những nhu cầu chưa được đáp ứng của khách hàng, hoặc biết kết nối nhiều loại giải pháp, công cụ mà khó ai hiểu được để sáng tạo ra giải pháp mới.
Thuật ngữ product sense được biết đến nhiều hơn trong giới công nghệ với vị trí quản trị sản phẩm/quản trị dự án (Project Manager - PM). Những PM từ 10 năm kinh nghiệm trở lên được cho là có product sense mạnh. Product sense là một thuật ngữ nghe có vẻ sâu sắc và bí hiểm, nhất là khi nó thường xuyên được đưa vào các bài phỏng vấn xin việc. Theo khảo sát năm 2020 từ 1.000 người đến từ 600 công ty, product sense là 1 trong 3 kỹ năng giá trị nhất khi tuyển dụng vị trí PM (Nguồn: Lenny’s Newsletter).
Dung đã cố gắng tìm những bài viết tiếng Việt để có cách dịch Việt hoá và định nghĩa đầy đủ về product sense, nhưng mình không tìm được bài viết nào phù hợp. Cũng có người từng dịch nôm nó là: độ nhạy sản phẩm. Mình thấy có thể dùng được cụm từ này, để bạn có cách nói Việt hoá. Còn giải thích nó là gì, mình sẽ đưa ra những định nghĩa đa dạng về product sense để bạn đọc có nhiều cách nhìn nhận thú vị trước khi đi đến khái quát cuối. Mình sẽ bẻ khái niệm này và đưa bài viết về bố cục 3 phần như sau:
Product sense là gì dưới lăng kính của các PM?
Điều chỉnh khái niệm product sense dành cho các solo expert
Làm sao để phát triển product sense?
1. Product sense là gì dưới lăng kính của các PM?
Cách định nghĩa 1: Từ Lenny’s Newsletter - Bản tin về kinh doanh #1 trên Substack
Product sense là năng lực xây dựng sản phẩm mới (hoặc cải tiến sản phẩm cũ) để tạo ra tác động có chủ ý cho khách hàng của mình. Product sense bao gồm khả năng (1) thấu cảm để thực sự khám phá đúng nhu cầu của khách hàng và (2) sáng tạo để xây dựng các giải pháp giải quyết vấn đề của khách hàng một cách hiệu quả.
Cách định nghĩa 2: Từ Maven
Product sense là khả năng hiểu khách hàng và phát triển sản phẩm thoả mãn nhu cầu của họ. Đây là sự kết hợp của các kỹ năng: mô hình hoá được sản phẩm của mình, xây dựng được lộ trình phát triển cho sản phẩm, biết đặt ra các ưu tiên cho nội dung và tính năng quan trọng, và tạo ra được trải nghiệm khách hàng để giúp phục vụ được nhu cầu của họ.
Người có product sense mạnh có thể hiểu thị trường, hiểu đối thủ và hiểu khách hàng. Họ biết cách sử dụng tri thức ẩn và kiến thức nền tảng của mình để tạo ra sản phẩm đột phá trên thị trường.
Cách định nghĩa 3: Từ Rohan Rajiv’s Newsletter - PM của Linkedin
Product sense đơn giản là khả năng kiên định xây dựng sản phẩm tạo ra giá trị. Và giá trị = lợi ích thiết thực cho khách hàng.
Như vậy, từ cả 3 định nghĩa này đều có thể thấy rõ ràng sự tương đồng product sense = khả năng hiểu + xây.
2. Điều chỉnh khái niệm Product Sense dành cho các Solo Expert
Nếu bạn chỉ đang là 1 solo expert mới khởi sự kinh doanh, bạn chưa bắt tay vào xây dựng bất kỳ sản phẩm nào, bạn có thể tự hỏi mình có product sense không? Và làm sao để tập luyện product sense?
Mình tin bạn sẽ thấy cổ vũ hơn khi đọc định nghĩa này:
Product sense là khả năng quan sát sáng tạo và tư duy phản biện về điểm mạnh và điểm yếu của một sản phẩm.
Việc quan sát và tư duy về sản phẩm không chỉ nằm ở hình thức hay giao diện của sản phẩm, mà bạn cần suy nghĩ về:
Vấn đề gì của người dùng mà sản phẩm muốn giải quyết.
Tư duy kinh doanh trên sản phẩm.
Sự sáng tạo của sản phẩm trong cách tiếp cận vấn đề và giải quyết vấn đề của người dùng.
Hãy quan sát ví dụ dưới đây:
Bạn nhận ra rồi chứ? Khi bạn thực sự hiểu vấn đề đến từ đâu, bạn mới tìm được ra đúng giải pháp, dù giải pháp đó thực ra cực kỳ đơn giản, sự sáng tạo thế nào là tuỳ bạn, miễn là bạn đã gãi đúng điểm đau. Và đó chính là product sense.
Giờ đây, bạn sẽ thấy product sense không phải là:
Sixth sense 😃 Đồng ý là những người có product sense tốt có khả năng như nhìn thấy tương lai và biết cách thiết kế các giải pháp, sản phẩm được nhiều người yêu thích. Nhưng về cơ bản, nó không phải một loại giác quan thứ 6 hay một loại trực giác bản năng mà đơn giản là một loại kỹ năng được bạn tích luỹ và thực hành liên tục.
Người có nhiều ý tưởng không đồng nghĩa với có product sense. Nhưng người có product sense thì có nhiều ý tưởng, và đặc biệt là ý tưởng không giống ai.
Có product sense tốt không phải là có thể kiểm chứng được ý tưởng. Họ có thể thấu cảm hơn với khách hàng và có năng lực sáng tạo sản phẩm nhanh hơn, nhưng việc kiểm chứng ý tưởng vẫn là điều bắt buộc phải làm dù bạn là 1 PM gạo cội.
Khi hiểu ra được chính xác product sense là gì rồi, bạn sẽ thấy năng lực tìm kiếm đúng vấn đề vẫn là tối thượng. Và điều đó, buộc bạn phải liên tục khám phá insight khách hàng bằng việc quan sát, khảo sát, phỏng vấn, nghiên cứu và phản tư.
Tin vui: vì product sense là kỹ năng, nên chúng ta có thể học hỏi được.
Sau gần 1 thập kỷ chuyên xây dựng và phát hành sản phẩm, bản thân Dung khi trở thành người kinh doanh chuyên môn độc lập thì mình vẫn còn nhiều lúng túng khi làm việc với tệp khách hàng mới và thị trường mới. Những nỗi đau của tệp khách hàng mục tiêu, tri thức về ngành và lĩnh vực, năng lực sáng tạo giải pháp phù hợp với khách hàng… đều là những thứ mình xác định phải mài dũa để hình thành product sense cho thị trường mới.
3. Làm sao để phát triển product sense
Cách 1: Tập đặt câu hỏi 3W3H & WHATIF
Trước đây, khi làm việc trong các startup công nghệ về chương trình giáo dục cho trẻ nhỏ, mình thường xuyên dùng thử rất nhiều sách và app học của trẻ em.
Suy nghĩ thông thường khi trải nghiệm 1 sản phẩm là:
Cái này dùng để làm gì?
Mình có thích nó không?
Mình có nên mua nó không? Mua gói 1 lần hay gói sử dụng lâu dài?
Nhưng sau đó, mình tập cách đặt những câu hỏi khác theo công thứ 3W3H:
(WHAT) Sản phẩm này giải quyết vấn đề gì?
(WHO) Ai là người có vấn đề
(WHO) Sản phẩm này đang cạnh tranh với các đối thủ nào?
(HOW) Sản phẩm này đã tạo ra sự khác biệt ra sao?
(HOW) Sản phẩm này kiếm tiền bằng cách nào?
(HOW) Trải nghiệm của mình thế nào khi sử dụng sản phẩm?
Và tiếp tục mở rộng bằng 1 câu hỏi WHATIF: Có điều gì không ổn ở sản phẩm này và nếu được, tôi có thể cải thiện bằng cách nào?
Đối với những sản phẩm mà mình thấy có sự cạnh tranh trực tiếp với ý tưởng sản phẩm mình đang dự định làm, mình dành nhiều thời gian hơn xem website, tài liệu giới thiệu, cẩm nang hướng dẫn người dùng, các thông điệp truyền thông…để nhờ đó hiểu hơn về thị trường mà mình đang chuẩn bị khai thác.
Cách 2: So sánh các sản phẩm tương tự nhau
Bạn có thể tập thực hiện cách này trong đời sống hàng ngày để hình thành khả năng quan sát và so sánh điểm mạnh, yếu của mỗi sản phẩm.
Ví dụ: so sánh tủ lạnh side by side của Samsung với LG, bàn chải đánh răng Colgate và PS.
Chúng có điểm gì giống nhau? Điểm mạnh và điểm yếu của mỗi loại? Bạn thích loại nào hơn, tại sao? Nếu người khác không lựa chọn giống bạn thì lý do là gì?
Đừng nghĩ việc so sánh này là quá rộng và ngại thực hiện. Điểm mấu chốt của việc này là giúp bạn học cách nhìn nhận cùng một vấn đề đã được giải theo các cách khác nhau thế nào. Cách thực hành này cũng giúp bạn biết quan sát ra điểm tương đồng và điểm khác biệt của các sự vật thường ngày.
Ví dụ: khi nhìn cách các bạn parenting coach đang triển khai chương trình kỷ luật tích cực cho cha mẹ, mình quan sát thấy các bạn có thể có vài cách tiếp cận khác nhau:
Đi từ nghiên cứu não bộ về cơn giận hình thành bên trong cha mẹ.
Đi từ hành vi của trẻ theo sự phát triển ở từng độ tuổi.
Mình không phân tích sự đúng/sai trong cách tiếp cận mà nhìn ở điểm tương đồng, kết quả có thể khác nhau ra sao ở mỗi cách tiếp cận, kiểu khách hàng phù hợp trong mỗi cách.
Cách 3: Đọc case study về cách các sản phẩm đã được tạo ra
Câu chuyện về cách từ những sản phẩm vĩ đại (Iphone) cho đến sản phẩm siêu đơn giản (miếng bọt rửa bát) được tạo ra thế nào luôn quyến rũ mình. Chúng sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách các nhà phát triển sản phẩm đưa ra quyết định trong các tình huống thực tế, vì vậy bạn có thể học hỏi từ kinh nghiệm của họ vào ngữ cảnh phù hợp.
Một số cuốn sách và bộ phim truyền cảm hứng mạnh mẽ cho mình về sáng tạo sản phẩm và giải quyết vấn đề:
Series film The Playlist - câu chuyện về sự ra đời của Spotify. Phân đoạn truyền cảm hứng mạnh mẽ: trong tập 4 - The Code, mặc cho nỗ lực cải thiện tốc độ từ những thiên tài trong Spotify, nhà sáng lập Daniel Ek vẫn không hài lòng. Và điều này đã đẩy lập trình viên của anh đi đến tới hạn để sáng tạo ra đột phá nhằm tối ưu tốc độ của Spotify mà chúng ta đang được trải nghiệm như hiện nay.
Sách Dốc hết trái tim - câu chuyện đằng sau mỗi tách cafe của Starbuck. Phân đoạn truyền cảm hứng mạnh mẽ: cách ly Frappuccino đã được sáng tạo ra thế nào. (Note: dù thích Cappuccino hơn nhưng mỗi lần vào Starbuck mình vẫn liếc nhìn Frappuccino trên menu và nhớ về cách nó đã được tạo ra)
Cách 4: Không ngại thử cái mới, đi những nơi mới và gặp những con người mới
Điều này nghe có vẻ không liên quan và dành cho người hướng ngoại? Ở đây, mình muốn hướng tới việc chúng ta nên mở rộng sự quan sát của mình tới nhiều thứ hơn, va chạm với những điều mới mẻ và học cách lắng nghe. Điều này giúp gia tăng năng lực đồng cảm, cách mọi người tương tác và ra quyết định trong cuộc sống hàng ngày. Nó cũng sẽ giúp gia tăng tri thức ẩn vô hình bên trong bạn.
Bên cạnh đó, khi đội chiếc mũ của người làm sản phẩm, hãy thử trải nghiệm những điều mới kèm bộ câu hỏi 3W3H và WHATIF. Bạn cũng sẽ học được cách xác định những yếu tố hiệu quả hoặc không hiệu quả trong mỗi sản phẩm cụ thể.
Cách 5: Thực hành và hành động
Cách nhanh nhất để hình thành product sense đó là thực sự bắt tay làm một product. Đó có thể là 1 dự án nho nhỏ nuông chiều sở thích cá nhân hay giải quyết một vấn đề nhỏ bé của bản thân. Nhưng hãy tập cách suy nghĩ giống như 1 PM thực thụ:
Sản phẩm này đang giải quyết vấn đề gì?
Ai sẽ quan tâm tới sản phẩm này?
Sản phẩm này sẽ tương tự cái gì đang có trên thị trường? Có gì đang cạnh tranh hoặc có giải pháp nào thay thế không?
Lời cuối
1 kỹ năng không thể thành thạo chỉ trong vài ngày. Bạn sẽ cần để ý và thực hành thường xuyên. Hãy tạo thói quen đội chiếc mũ của nhà phát triển sản phẩm để quan sát, lắng nghe và tìm kiếm những điều thú vị về sản phẩm xung quanh cuộc sống của bạn.
Suy cho cùng, khi bạn có 1 sản phẩm tuyệt vời và giải quyết đúng điểm đau, khách hàng sẽ tìm đến bạn. Biz sense giúp bạn tăng trưởng, product sense giúp bạn tồn tại!
Và đừng quên, mình luôn sẵn sàng lắng nghe những bộn bề hay mơ hồ trong ý tưởng của bạn. 45 phút đặt hẹn trao đổi và bước ra với sự tự tin cùng các hành động thực chiến cụ thể!